Nederland: sterke basis, maar kwetsbaarheden zichtbaar
Nederland blijft een van de best presterende EU-landen op het gebied van onderzoek en innovatie. Dat blijkt uit het scorebord van de Europese onderzoeksruimte (ERA) van 2025, dat de stand van zaken in de EU meet aan de hand van vier thema’s. Nederland scoort goed op wetenschappelijke output en telt een van de hoogste aantallen onderzoekers per capita. Ook op onderzoekstalent presteert Nederland sterk, al past daar een kanttekening bij. Nederland kent namelijk een van de hoogste aandelen masterstudenten die hun bachelor in het buitenland hebben behaald. Een groot deel van het Nederlandse talent bestaat dus uit buitenlandse studenten. Op enkele punten presteert Nederland minder goed. De academische vrijheid heeft sinds 2018 substantieel afgenomen. Daarnaast ligt de samenwerking tussen het mkb en onderzoeksinstellingen onder het EU-gemiddelde.
Europa in de ERA: vooruitgang én zorgen
Ook EU-breed is er sinds het vorige meetmoment het nodige veranderd. De EU is een stuk sterker geworden op open science. Daarnaast wordt de internationale samenwerking sterker, zowel binnen de Unie als met derde landen. Op een aantal punten gaat de EU er juist op achteruit. Het aandeel van de EU in de tien procent meest geciteerde wetenschappelijke publicaties is afgenomen. Daarnaast blijft de samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven gemiddeld laag en is academische vrijheid verminderd sinds vorig jaar. Bij al deze punten bestaan grote verschillen tussen de lidstaten.
Context
De Europese Unie werd opgericht met het doel om een Europese markt met vier vrijheden op te richten: goederen, kapitaal, arbeid en diensten. Echter is sindsdien onderzoek en innovatie een steeds groter deel geworden van de samenleving geworden. Geboren is het streven om een vijfde vrijheid vast te leggen: kennis. Om dit te bereiken introduceerde de Europese Commissie de ERA, met als doel om één Europese onderzoeksruimte te maken. Om de voortgang te meten publiceert de Commissie ieder jaar het ERA scorebord. Daarnaast is de Commissie ook aan het werken naar een ERA-verordening. Doelen van deze ERA Act zullen zijn het vaststellen van de vijfde vrijheid, het beschermen van academische vrijheden kennisveiligheid en het versterken van mobiliteit voor onderzoekers binnen Europa.
Mede geschreven door Lucas Aldjah
