Een brug naar het ECF
Het voorstel van de Commissie voor het volgende kaderprogramma biedt weinig informatie over de precieze verbinding en afbakening tussen Horizon Europe 2028-2034 en het ECF. Daardoor blijft onduidelijk hoe de twee instrumenten elkaar aanvullen en hoe overlap wordt voorkomen. In het deelakkoord over het Specifieke Programma voor Horizon Europe, heeft de Raad enkele concretere suggesties gedaan. Net als in het deelakkoord over het ECF dat vorige week werd bereikt, stelt de Raad dat er gezamenlijke bijeenkomsten georganiseerd moeten worden tussen het programmacomité van het volgende kaderprogramma het Algemeen Comité van het ECF. In dit forum zouden kwesties van gemeenschappelijk belang besproken moeten worden, met name over het 'competitiveness'-deel van Pijler 2 van Horizon Europe Anders dan rapporteur Christian Ehler in zijn conceptrapport bepleit, kiest de Raad daarmee niet voor een aparte raad van experts voor de ECF-gekoppelde onderdelen.
Aandacht voor Europese partnerschappen
In het deelakkoord wordt veel aandacht besteed aan de Europese partnerschappen. Het voorstel van de Commissie om voor de partnerschappen in te zetten op centraal financieel management (via Joint Undertakings), met een grotere regie rol voor deze Europese instelling in de verdeling van de financiering en minder garanties voor de lidstaten, wordt ingeperkt. Daarnaast krijgen lidstaten een grotere rol in het stellen van de prioriteiten voor dit instrument ten opzichte van het commissievoorstel. Verder expliciteert de Raad wat de continuïteitsplannen van de partnerschappen (de ‘phasing out’-strategie) moeten bevatten. Hierin wordt vastgelegd hoe de doelstellingen en activiteiten gewaarborgd worden wanneer de EU-financiering afloopt.
Een concreet voorstel voor dual-use in Horizon?
De Raad stelt voor dat er zowel top-down ‘dual-use-by-design’-calls als open, bottom-up dual-use calls komen in het volgende Horizon Europe programma. Dit betekent dat er bepaalde calls in het werkprogramma zullen zijn die expliciet inzetten op technologieën en producten waarvan verwacht wordt dat ze zowel civiele als defensietoepassingen hebben. Buiten deze calls om zullen onderzoekers ook voor overige aanvragen aan kunnen geven of hun onderzoek dual-use is. Dit wordt ook wel de ‘bottom-up’ benadering voor dual-use genoemd.
Vereenvoudiging: lumpsum als norm?
Daarnaast zet de Raad in op vereenvoudiging van het programma. Zo worden de regels voor deelname en de evaluatie van voorstellen verduidelijkt, komen er vereenvoudigde kostenopties voor de Marie Skłodowska-Curie Acties (MSCA) en wordt het gebruik van lumpsumfinanciering verbreed, waarbij projecten een vast bedrag ontvangen in plaats van werkelijke kosten te declareren. Hoewel een lagere administratieve last welkom is, plaatst Neth-ER een kanttekening bij lumpsumfinanciering als standaard. Onderzoek is naar zijn aard onvoorspelbaar, waardoor financiering die sterk aan vooraf bepaalde resultaten is gekoppeld minder goed past en aanvragers kan ontmoedigen om het programma volledig te benutten.
Excellentie vs Widening
De balans tussen excellentie en widening vormde een belangrijk discussiepunt in de onderhandelingen: sterkere onderzoekslanden willen excellentie als basis voor financiering behouden, terwijl widening-landen meer steun wensen om hun onderzoeks- en innovatiecapaciteit op te bouwen. In het deelakkoord houdt de Raad vast aan open competitie op basis van excellentie als kernprincipe, maar behoudt zij tegelijk het onderdeel 'widening participation and spreading excellence' en het onderscheid tussen widening- en transitielanden. Daarnaast komen er nieuwe maatregelen om onderzoekers uit widening- en transitielanden vaker te laten deelnemen aan de calls van de European Research Council (ERC). Neth-ER benadrukt dat excellentie het belangrijkste criterium moet blijven bij de beoordeling van voorstellen onder Horizon Europe 2028-2034, ook nu er meer aandacht uitgaat naar de deelname van deze landen.
Van SSH tot AI: extra accenten in het akkoord
Tot slot vallen nog enkele andere punten op. Zo zou er meer ruimte moeten komen voor onderzoek in de sociale en geesteswetenschappen (social sciences and humanities, SSH), zoals vastgelegd in recital 4b. Verder is er aandacht en voor de rol van de nationale contactpunten (national contact points, NCP's) die onderzoekers wegwijs maken in het programma (recital 6). Ook kennisveiligheid verdient meer aandacht volgens de lidstaten, wat terugkomt in artikel 2 en 6a. Tevens is er behoefte aan meer ondersteuning van vrouwelijke en jonge innovators binnen de European Innovation Council (EIC) (recital 15) en aan een sterkere nadruk op de tweefasige aanvraagprocedure (two-stage submission process) in recital 26a. Daarnaast worden de Knowledge and Innovation Communities (KIC's) van het European Institute of Innovation and Technology (EIT) expliciet genoemd als onderdeel van de steun aan innovatie-ecosystemen (recital 29). Tot slot vraagt recital 29a aandacht voor het verantwoord, ethisch en mensgericht gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) in onderzoek, waarbij de Commissie de inzet en gevolgen van AI nauwgezet moet blijven monitoren volgens de ERA Living Guidelines on the Responsible Use of Generative AI in Research.
Context
Met dit deelakkoord heeft de Raad zijn onderhandelingspositie bepaald. Eerder publiceerde parlementaire rapporteur Christian Ehler al zijn conceptrapport over het volgende kaderprogramma. Het akkoord is een 'deelakkoord', omdat de financiële en horizontale kwesties er nog buiten vallen: die worden bepaald in de bredere onderhandelingen over het volgende meerjarig financieel kader (MFK) voor 2028-2034. Het voorgestelde budget van 175 miljard euro voor Horizon Europe 2028-2034 ligt daarmee nog niet vast. Het Parlement stemt op 10 september over zijn definitieve positie. Hierna kunnen de interinstitutionele onderhandelingen tussen de Commissie, het Parlement en de Raad beginnen (de ‘triloog’).
